Home » Cultuur » Gebruiken

Gebruiken

Midwinterhoorn

Vroeger was de hoorn van hout maar in het begin van de 20e eeuw is gemaakt van blik maar in het midden van de jaren '50 werd het houten instrument in ere hersteld door een aantal fantieke spelers. De hoorn wordt tegenwoordig gemaakt van berken of wilgen. Groeien de berken in slootwallen dan zoeken ze het licht en ontstaat er een kromming die de midwinterhoornmaker later prachtig kan gebruiken. De stukken worden aan elkaar gelijkd met eenvoudige houtlijm. Vervolgens wordt het instrument afgemaakt met slangeklemmen, maar die zijn vanwege de lijm eigenlijk alleen maar voor de sier.

Foto midwinterhoonblazer
Geoefende mindwinterhoornspelers produceren minstens vier tonen met het langwerpige instrument.

Het bespelen van het lange smalle blaasinstrument is met veel traditie omgeven. De blazaers in Eibergen bijvoorbeeld spelen slechts tussen de eerste adventszondag en driekoningen. Zo wil het regelement van de gekerstende midwinterhoornblazers. Niet langer worden de geesten verjaagd en de vruchtbaarheidsgeest aangeroepen, maar getuigen de klanken van de geborte van het christuskind, aldus de traditie. De periode waarin in vroeger dagen het kerstfeest gevierd werd, liep uiteen, maar duurde niet langer dan driekoningen. En aan die ijzeren wet wordt in Eibergen niet getornd. In de buurdstschap Oele bij Hengelo in de kerstnacht op kleine hoorns geblazen wordt door protestante boeren, die op die manier de mensen oproepen naar de kerstnachtdienst te gaan in de protestantse kerk in Hengelo.

In de zeventiende en achtiende eeuw werd het instrument in een omvangrijke regio bespeeld. Van Markelo tot Cloppenburg en van Hummeling tot Bocholt. Na 1800 schrompelde het gebruik ineen en leefde het vooral in Twente verder. de houten hoorns die heden ten dage worden gebruikt, duiken in Twente voor het eerst in de zeventiende eeuw op. Ze werden niet alleen gebruikt in de weken voor kerst, maar hadden ook de functie van alarmhoorn.

Zo is bekend, dat in de achtiende eeuw de katholieke boeren van noord-oost Twente elkaar waarschuwden als de Dorst in aantocht was. Deze reed in die tijd voor de katholieke buurtschappen om daar rooms-katholieken te betrappen op het bijwonen van een verboden misviering. Het protestantisme was staatsgodsdienst. Via de midwinterhoorn waarschuwden de katholieken elkaar, zodat ze op tijd met de dienst konden stoppen. Kenners zien hierin de verklaring dat het bespelen van de midwinterhoorn voornamelijk door katholieken gebeurd. De hoorn werd ook wel eens gebruikt om te waarschuwen tegen "ongewenste dienaren", dit ivm stropers. Het blazen op een midwinterhoorn gebeurt vaak boven een waterput. Daar woonde immers de vruchtbaarheidsgeest en die werd met de klanken van de midwinterhoorn gunstig gestemd. Vroeger werden de helften van de uitgeholde taf af stam niet verlijmd, maar met banden geklemd. Op de snede werd een waterbies gelegd. De hoorn werd dicht gehouden door 'm in de waterput te hangen. Het vriesweer kan er toebijdragen dat het geluid een extra heldere dimensie krijgt, omdat dan de kletsnatte binnenkant bevriest. Geoefende spelers kunnen minstens vier tonen met het langwerpige instrument produceren. Sterspelers weten een reeks van zeven of acht tonen te blazen. De voortgebrachte melodieen liggen vast en er zijn twee gangbare loopjes.

Klootschieten

Het klootschieten is een balspel dat tijdens de Middeleeuwen razend populair was in geheel 'Holland'. In de vijftiende eeuw werd het spel zelfs in veel Hollandse steden verboden omdat het door zijn populariteit nogal wat overlast bezorgde. In het oosten van Nederland wordt het nu nog steeds gespeeld.

Het spel wordt gespeeld met een zogenaamde kloot. Dit is een houten bal met een doorsnede van ongeveer zeven centimeter die drie keer haaks doorboord is. Om de kloot zwaarder te maken is deze afgevuld met lood. Het basisprincipe van het klootschieten is zeer eenvoudig. Het doel is de 'kloot' (de bal) in zo weinig mogelijk worpen over een bepaalde afstand te 'schieten' (gooien). Voorafgaand aan het klootschieten krijgt u een duidelijke speluitleg met historische elementen en met als hoogtepunt het gezamenlijk uitpakken van het klotenpakket. Vervolgens gaat u onder begeleiding van ervaren klootschiet-instructeurs naar de start van het parcours. Er wordt gespeeld in teams van ongeveer acht personen. De gemiddelde klootschietwedstrijd duurt ongeveer twee uur. Na afloop van het spel is er een ludieke prijsuitreiking met als hoofdprijs de klotenbokaal. Dit historistische spel is aantrekkelijk voor jong en oud. Het kan in ieder bos of natuurgebied gespeeld worden en het vereist geen speciale kleding. Het klootschieten is een recreatief spel met een duidelijk competitie-element en tevens een uitstekende stemmingmaker.

Foto werpkogels klootschieten
Nieuwe en gebruikte werpkogels van het klootschieten, met loodkruisen gevulde houten ballen.

Carnaval

Carnaval in Twente is nog niet zo heel erg oud, pas sinds de Tweede Wereldoorlog is de viering van dit feest op gang gekomen. Eerst beneden de grote rivieren, daarna ook in de katholieke enclaves in de rest van Nederland. Oldenzaal was in 1954 de eerste stad in Overijsselse waar een carnavalsvereniging werd opgericht, De Kadolstermennekes. Natuurlijk hoorde daar een mooie carnavalsoptocht bij en deze wist binnen enkele jaren tienduizenden mensen op de been te brengen. Na Oldenzaal volgde in 1960 volgde Losser met een optocht maar deze kwam, wat betreft de bezoekersaantallen, niet in de buurt van de Oldenzaalse versie. Daar zagen reeds in 1968 meer dan honderdduizend toeschouwers een bonte stoet van 120 wagens en 14 muziekkorpsen, afkomstig uit heel Twente.

Foto detail carnavalswagen
Kleurrijke wagens in de jaarlijkse carnavalsoptocht.

Paastradities

Vooral in Ootmarsum en Denekamp, maar ook in andere plaatsen, worden jaarlijks op de eerste paasdag grote paasvuren gebrand. Dit gebeurt volgens een oud heidens gebruik. Het idee hierachter is dat men dacht dat de akkers vruchtbaar zouden worden naar gelang van de grootte van het vuur en de rookkolom. Hoe groter het vuur hoe beter. In Denekamp doen ze ook nog aan 'eiergaddern' en 'paasstaakslepen'. Voor de paasdagen wordt er geld (vroeger eieren) opgehaald om het paasfeest te bekostigen. Daarna vindt het paasstaakslepen plaats. Onder grote belangstelling wordt een bepaalde boom gekapt en naar de paasweide gesleept. Hier wordt de boom rechtop gezet en in de top hijst men een ton met teer. De boom wordt dan per opbod verkocht en 's avonds wordt hij dan met de rest van het verzamelde hout in brand gestoken.

Beide paasdagen gaat men in Ootmarsum 'vloggeln'. Een lange rij zingende mensen slingert hand in hand door het stadje. Zij worden aangevoerd door acht vrijgezelle mannen, de zogenoemde 'poaskearls', gekleed in regenjas en hoed (en een sigaar). De stoet gaat voordeur in, achterdeur uit, onderwijl af en toe stoppend om even een borrel te drinken. De tocht eindigt op de Markt met het zingen van liederen.

Foto Beeld Poaskèèrlsn Ootmarsum
Beeld van de 8 Poaskèèrls in Ootmarsum gemaakt door Kunstenaresse Kiny Copinga.

Wat te doen bij een Twentse Bruiloft

Bij een bruiloft in Twente is het de gewoonte dat de gasten geld menemen en dus geen cadeau's! Ivm de Euro volgt hieronder een indicatie van het bedrag:

Dag bruiloft (overdag en 's avonds): per persoon ongeveer tussen de 35 euro en de 50 euro Avond bruiloft (alleen 's avonds): per persoon ongeveer tussen de 15 euro en de 20 euro