Home » Cultuur » Los Hoes

Los Hoes

Hallenhuis boerderij

Een los hoes is een type boerderij van het hallenhuistype, dat overal in Twente en de Achterhoek gebouwd is. Los hoes betekent letterlijk open huis, een gebouw waarin de bewoners en het vee samen onder een dak leefden, in dezelfde ruimte.

Foto Los Hoes Erve Kots.
Erve Kots: Los hoes uit Lonneker 1772

De middendeel van het gebouw bleef open van voor tot achter. Het voorste deel van het gebouw diende als woonruimte, het achterste als bedrijfsgedeelte en een scheidingsmuur ontbrak. Het leven binnenshuis speelde zich als het ware af op de deel, met vrij zicht op het vee en op alle werkzaamheden die zich in het achterhuis afspeelden. De enige zichtbare markering tussen het voorste en achterste deel vormde de afwerking van de ruimte.

Om te voorkomen dat het rieten of strooien dak opwaaide, werd soms op de top van de puntgevel een gevelteken aangebracht. Bij een los hoes bestond dit aan het staleinde vaak uit een paar gestileerde paardenhoofden. Deze werden uitgezaagd uit de elkaar kruisende windveren. Paarden waren voor boeren een belangrijk bezit. Men veronderstelt dat men vroeger geloofde dat dit gevelteken het onheil van de boerderij zou weghouden en geluk en voorspoed zou brengen.

Tekening plattegrond Los Hoes.
In een los hoes leefden mens en dier in dezelfde ruimte.

Geschiedenis

Het los hoes is ontstaan omstreeks 1100. In de eeuwen erna werd het wooncomfort langzaamaan verbeterd. Zo kreeg de los hoes een schoorsteen en werden de ramen vergroot. Enkele ruimten (zoals de waskamer en de melkkamer) werden afgescheiden door een wand. Aan de voorkant werd een apart woonvertrek aangebouwd: de boavenkamer of endskamer. Hier gingen de oude boer en boerin wonen als hun kinderen de boerderij hadden overgenomen.

Tot in de 19e eeuw werden er nog lösse huze gebouwd. Tegelijkertijd werden er ook al boerderijen met een scheiding tussen deel en woongedeelte gebouwd. De meeste lösse huze verdwenen doordat er een muur geplaatst werd tussen het woongedeelte en het vee.