Home » Cultuur » Sagen

Sagen

Witte wieven, wiefkes en heemenneke

In het Twentse land van weleer waarden de witte wieven bij nacht over de velden. Er zijn sagen en legenden over geschreven, maar de ontnuchterende verklaring is als volgt. Wanneer de boerenknechten met een borrel te veel op 's nachts over de heide dwaalden, konden ze gemakkelijk een jeneverstruik voor een menselijke gedaante aanzien. Het kunnen natuurlijk ook flarden mist en de verbeelding geweest zijn of de veel voorkomende, in de maneschijn oplichtende berkenstammetjes.

Ets Witte Wieven
Ets van Gerrit van Goedesbergh uit 1660 met Witte wieven die grafheuvels bewonen.

Toch hebben de witte wieven een belangrijke plaats veroverd in de volksverhalen. In de omgeving van Rijssen bijvoorbeeld, hebben de witte wieven zich eeuwenlang aan de eenzame wandelaar laten zien. De straatweg van Rijssen naar Enter stond zelfs bekend als de spookweg. Na het vallen van de schemer kon men zich maar beter niet op het evenwijdig lopende voetpad begeven, want daar was de kans groot een wit wief tegen het lijf te lopen. En daar moesten de mensen voor oppassen. Een boer die eens de spot met haar had gedreven, had dit met de dood moeten bekopen. Zijn op hol geslagen paarden kwamen met de helft van de wagen achter zich aan slingerend Enter binnen draven. Na een zoektocht bleek de man dood onder de rest van z'n wagen te liggen.

Daarnaast zijn er nog witte wiefkes, die zich in de verhalen voornamelijk ophouden bij lage heuveltjes, zoals in Buurse in de Lage Belten. Ook de Usselose Vretberg en de Friezenberg bij Markelo werden als woonplaats van deze geestfiguren genoemd. Voor deze wiefkes hadden de Twentenaren niet zo'n angst. Zij werden beschouwd als goede huisgeesten die zich tevredenstelden met het voor hen ingeruimde plekje haard. De heemennekes waren een minder aangenaam volkje. Zij volgden de boeren tot aan de ingang van hun boerderij onder voortdurend schreeuwen van "hé-hé".

Tekening Fugl Dam
Illustratie van dansende 'Fugl Dam' door de Noor Theodor Severin Kittelsen.